Prophète en son pays, Lacordaire
Marteau de Langle de Cary  e t  Jean-Guy Monneret
Éditions de l’Apostolat de la Presse - Paris VI - 1961

Sorèze, l’occitane
regards sur l’histoire, le site, l’école et le père Lacordaire

	On peut ne pas aimer ce livre qui, du point de vue religieux, est principalement, me semble-t-il, le reflet d’une autre époque.

	Ce qui m’a plu, c’est la référence à une ville et à sa culture occitane. Sur la fin de l’ouvrage, les auteurs parlent d’un barde s’exprimant dans le patois local - il faut entendre l’occitan -.

	J’ai traduit du français à l’occitan quelques extraits et j’ai réécrit en occitan les textes qui étaient cités dans cette langue avec une écriture plus ou moins phonétique. Ces derniers, je les ai conservés en italique. Deux ou trois ajouts qui ne sont pas des auteurs ont été apportés pour introduire quelques précisions ou faire des liaisons ; ils sont écrits en gras dans le texte.

Claude  Assémat
le 20 juillet 2007

Sorese, l’occitana
agaches sus l’istòria, lo siti, l’escòla e lo paire Lacordaire

	Es pas necessari d’aimar lo contengut que vira, benlèu un pauc tròp, a una apologia d’una excessiva beatariá mas la tòca occitana - que se tròba sus la fin del libre - es agradiva.

	Son qualques extraches qu’ai revirats, per çò qu’èra en francés, o qu’ai tornarmai escrits en occitan a partir d’una primièra escritura mai que mai fonetica portada en italica. En gras dins lo tèxt, doás o tres precisions o ligasons que son pas dels autors.

C l a u d i  A s s e m a t
lo 2 0 de julhet de 2007

	Emergent de la Montanha Negra, venent de Carcassona, d’un còp se dobrís lo bassin del Sòr... Enlà, dins las gòrjas de Malamòrt, la sorga clara de l’Orival. En causa de sa situacion geografica, amb los seunes barris naturals, sos ròcs, sos blòts de marbre, de pèira, aquel siti joguèt un ròtle pendent las invasions e al long de la nòstra istòria.
	“Pépin le Bref” - mitan del sègle VIII - decidiguèt de bastir aquí un monastèri que se portèt lo nom de Sorese en causa de la rivièra Sòr que passa a sos pès... Mas lo país emplit de sanhas onte s’i perdon de sorgas balhèt al monastèri lo vocable de Nòstra Dòna de la Sanha...
	Un sègle pus tard, lo convent es arrasat pels Normands.
	En 904 es l’abat Walafrid que tornarmai far construir lo monastèri.
	L’an 1213, se monta, contra l’abadiá, la vila de Sorese amb sas parets e sas pòrtas, ciutat fortificada.
	Al sègle XIII, la vila a prosperat e possèda un Parlament. L’abadiá s’espandís... e se monta una glèisa ogivala...
	L’an 1571, los uganauds atacan Sorese, brutlan la glèisa... ne’n demòra que lo cloquièr que servirà de torn de gait...
	Pendant totes aqueles sègles tumultuoses los Benedictins fasián l’instruccion a de joves.
	Al sègle XVII, la patz establida, l’Escòla ven un Collègi... Lo d’aquí es inaugurat lo 12 d’octòbre de 1680...
	L’an 1776, Loís XVI causiguèt Sorese per i fondar l’una de las 12 escòlas militaras de França. Los escolans sortissián amb lo grade de jos-lòctenents....
	A la Revolucion...sièis monges sus vint e cinq prèstan jurament a la Constitucion Civila del Clergat ; los autres s’amagan... L’escòla es mai o mens mantenguda...
	Lo 5 de septembre de 1796 - 19 fructidòr de l’an IV -... lo monge Dom Francés Ferlús... crompa los bens confiscats per la Convencion...
	Lo 23 de junh de 1854, Lacordaire - qu’aviá fondat en 1852 lo Terç-Òrdre Ensenhant - visita Sorese e crompa l’Escòla...
	Lo 8 d’agost de 1854 Lacordaire s’installa a Sorese... per manténer dins l’escòla las tradicions militaras qu’avián balhadas als Soresians dels dos sègles precedents una plega de braves oficièrs...
	“Sorese serà lo tombèl de ma vida, l’asil de ma mòrt, per l’una e l’autra un benfach” aviá escrit Lacordaire. Lo 21 de novembre de 1861, 10 oras...Lo clas... Totes an comprés... La novèla s’espandís : Lo Paire n’es pas pus - Le Père n’en pas pus -...
	Dins la cabana que li servís de refugi, lo bard patesejant Pau Assemat, dit Paulon - Polon - de la Sòr, escriu tot esmogut los dètz vèrses del ’queste poèma cortet que, deman, cadun lo se volrà notar e recitar :

			Petarèlas, lampions, velhonas e calelh,
			Petarellos, lampions, beilhuzoso et calel,

			Deman poiretz lusir... I aurà pas de solelh.
			Dema pouretz luzi... Y aura pas de soulel.

			Lo Paire n’es pas pus! Per l’eternala vida,
			Le Péro n’es pas pus! Per l’éternello bido,

			Malgrat suènhs e regrèts, sa bèl’ arma es partida
			Malgré soins et regrets, sa bell’ amo’s partido

			L’eloquéncia atanben, la sciéncia, l’esperit,
			L’éloquenç’el talan, la scienço, l’esprit,

			Tot dins l’eternitat amb el s’es englotit.
			Tout dins l’eternitat am’el s’es engloutit.

			L’escrivan, l’orator, lo lum de la cadièra
			L’escribent, l’ouraton, lé flambeau de la chairo

			L’academician... tèrra... cendres... polsièira...
			L’academicien... terro... cendres... poulsière...

			Volgut èsser immortal... ara, l’es al segur.
			Boulgut esse immortel... aro n’es al segur.

			E sèi pus naut al cèl que sus cap de fautuèlh...
			Et seit pus naout al cel qué sus cap de faoutur...

	Abans de revirar lo quite poèma en francés los autors apondon : « Aquesta lenga tindaira e martelejada es mai bèla dins sa rudesa que cap de transcripcion... ».

	Sus las rotas d’automne, a Sorese, lo cortègi se desrotla...sus tot lo trajècte se repetís lo mot d’una vielha femna del país disent en patés son respècte e son dòl :

Aviam un rei, l’avèm perdut!
Abion un rey, l’aben perdut!